اگر بزرگسالی هستید که پیش‌تر لکنت نداشته‌اید و گفتارتان ناگهان شروع به گیر کردن کرده، این مطلب برای شماست — و پیام اصلی‌اش ساده است: این احتمالاً لکنت رشدی نیست، و قدم اولش پزشک است، نه تمرین گفتار.
لکنت رشدی، که بیشتر محتوای اینترنت درباره‌ی آن است، تقریباً همیشه بین ۲ تا ۶ سالگی شروع می‌شود. لکنتی که در بزرگسالی و بی‌سابقه ظاهر شود، معمولاً اکتسابی است: پیامد اتفاقی در مغز یا بدن که خودش باید تشخیص داده شود.
اگر لکنت یا سختی ناگهانی در حرف زدن همراه با ضعف یا بی‌حسی یک طرف بدن، افتادگی صورت، تاری دید یا سردرد شدید شروع شده، منتظر نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. این‌ها می‌توانند نشانه‌ی سکته باشند.
سه نوع لکنت، و چرا نوعش مهم است
مؤسسه‌ی ملی ناشنوایی و اختلالات ارتباطی آمریکا (NIDCD) سه نوع لکنت را از هم جدا می‌کند:
| نوع | زمان شروع | علت |
|---|---|---|
| رشدی | کودکی، معمولاً ۲ تا ۶ سالگی | زمینه‌ی عصبی-رشدی و ژنتیکی |
| نوروژنیک (عصبی) | هر سنی، اغلب بزرگسالی | سکته، ضربه‌ی مغزی، بیماری یا آسیب مغزی دیگر |
| روان‌زاد | معمولاً بزرگسالی | بدون آسیب ساختاری مغز؛ نادر |
تشخیص نوع، مسیر درمان را تعیین می‌کند. تمرین‌هایی که برای لکنت رشدی نوشته شده‌اند، علت یک سکته یا عارضه‌ی دارویی را درمان نمی‌کنند.
لکنت نوروژنیک: بعد از سکته، ضربه یا بیماری
بنیاد لکنت (Stuttering Foundation) سکته و ضربه‌ی مغزی را شایع‌ترین علت‌ها می‌داند و در کنارشان از بیماری‌های پیش‌رونده مثل پارکینسون و ام‌اس، صرع، تومور مغزی و عوارض دارویی نام می‌برد.
چقدر شایع است؟ در یک مطالعه‌ی آینده‌نگر روی ۳۱۹ بیمار سکته، ۵٫۳ درصد دچار لکنت نوروژنیک شدند و در دست‌کم ۲٫۵ درصد، لکنت بیش از شش ماه باقی ماند. این لکنت اغلب همراه با مشکلات دیگر گفتار و زبان دیده می‌شود، به‌ویژه آفازی (اختلال زبان) و دیزآرتری (ضعف عضلات گفتار).
وقتی دارو پای کار است
عارضه‌ی دارویی یکی از علت‌های شناخته‌شده‌ی لکنت اکتسابی است و در گزارش‌های پزشکی به برخی داروهای اعصاب و روان هم نسبت داده شده است. اگر لکنت کمی بعد از شروع یا تغییر یک دارو پیدا شده، این را به پزشک بگویید.
دارو را خودسرانه قطع نکنید. قطع ناگهانی برخی داروها، به‌ویژه داروهای اعصاب و روان، عوارض جدی دارد. تصمیم با پزشک تجویزکننده است.
لکنت روان‌زاد: نادر و واقعی
NIDCD یادآوری می‌کند که زمانی همه‌ی لکنت‌ها را ناشی از ضربه‌ی روحی می‌دانستند، اما امروز معلوم است لکنت روان‌زاد نادر است. این نوع وقتی مطرح می‌شود که لکنت در بزرگسالی شروع شده، علت عصبی پیدا نشده و سابقه‌ی لکنت رشدی هم نیست.
روان‌زاد به معنای «تظاهر» نیست. فرد واقعاً نمی‌تواند روان حرف بزند؛ فقط سازوکار آن با آسیب مغزی توضیح داده نمی‌شود. تشخیصش هم فقط بعد از کنار گذاشتن علت‌های عصبی ممکن است، نه به‌عنوان اولین حدس.
چرا از روی ظاهر گیرها نمی‌شود نوعش را فهمید
در منابع قدیمی‌تر فهرست‌هایی برای تشخیص آمده است؛ مثلاً اینکه در لکنت نوروژنیک گیر در هر جای کلمه رخ می‌دهد نه فقط ابتدای آن، یا روی کلمه‌های دستوری کوچک هم دیده می‌شود. اما پژوهش‌های تازه‌تر این تمایزها را زیر سؤال برده‌اند: مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۹ جایگاه گیرها در جمله را در لکنت نوروژنیک و لکنت رشدی مشابه یافت. مرورهای علمی هم تأکید می‌کنند که جدا کردن نوروژنیک از روان‌زاد، حتی برای متخصص، دشوار است.
نتیجه‌ی عملی: با مقایسه‌ی خودتان با فهرست‌های اینترنتی به نتیجه نرسید. ارزیابی لازم است.
مسیر درست
- پزشک، ترجیحاً متخصص مغز و اعصاب، برای یافتن علت: سکته، بیماری عصبی یا اثر دارو.
- گفتاردرمانگر، برای ارزیابی گفتار و شروع درمان. بنیاد لکنت برای لکنت نوروژنیک از راهبردهایی مثل آهسته کردن سرعت گفتار و شروع نرم هر عبارت نام می‌برد.
- رسیدگی به اضطراب، اگر لکنت جدید باعث شده از موقعیت‌ها فرار کنید. واکنش‌های اجتنابی در لکنت اکتسابی هم می‌توانند شکل بگیرند؛ سازوکارش را در لکنت و اضطراب توضیح داده‌ایم.
اگر لکنتتان از کودکی بوده و حالا در بزرگسالی بدتر شده، وضعیت فرق می‌کند: این معمولاً همان لکنت رشدی است و گزینه‌های درمانش را در راهنمای روش‌های درمان لکنت مرور کرده‌ایم. با این حال، بدتر شدنِ ناگهانی و بی‌دلیل را هم با پزشک در میان بگذارید.
جمع‌بندی
| باور رایج | واقعیت |
|---|---|
| لکنت ناگهانی در بزرگسالی از استرس است | اول باید علت عصبی یا دارویی رد شود |
| با تمرین‌های لکنت خوب می‌شود | قدم اول پزشک است، بعد گفتاردرمانی |
| لکنت بعد از سکته همیشه می‌ماند | در بخشی از بیماران در ماه‌های اول کم می‌شود |
| لکنت روان‌زاد یعنی تظاهر | نه؛ یعنی علت ساختاری پیدا نشده |
| از روی شکل گیرها نوعش معلوم است | نه؛ حتی برای متخصص هم دشوار است |
دانلود مستقیم اندروید
نسخه وب